İş kazası, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile 5510 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun ortak tanımladığı bir hukuki olaydır. Hem işveren kusur sorumluluğuna hem de SGK ile özel sigorta sistemleri arasında karmaşık bir paylaşıma tabidir. Mağdur (veya ölüm hâlinde yakınları) açısından tazminat hakkını korumak, doğru başvuru sırasını ve doğru kalemleri seçmeyi gerektirir.
İş Kazası Sayılan Hâller
5510 sayılı Kanun m. 13 uyarınca aşağıdaki durumlardan biri iş kazasıdır:
- Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada,
- İşveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle, işyeri dışında geçirdiği kaza,
- İşveren tarafından sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidip gelirken,
- Emziren kadın sigortalının çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda,
- Sigortalının işverence görevle başka bir yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda meydana gelen olaylar.
İşverenin Hukuki Sorumluluğu
İş kazalarında işverenin sorumluluğu kusur ilkesine dayalıdır. Yargıtay 9. HD'nin yerleşik içtihatlarına göre işveren, "objektif özen yükümlülüğü" gereği iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini almakla yükümlüdür. Önlemlerin alınmaması, eğitim eksikliği, ekipman bakımsızlığı, denetim zafiyeti gibi durumlar kusur olarak değerlendirilir. Sorumluluk; tedavi giderleri, iş gücü kaybı ve manevi zararı kapsar.
Tazminat Kalemleri
1. Sürekli İş Göremezlik Tazminatı
Kalıcı maluliyet halinde, mağdurun çalışma gücündeki azalmanın gelir üzerindeki etkisi aktüer hesabı ile bulunur. Hesaplama yine TRH 2010 Yaşam Tablosu ve progresif rant esasına göredir.
2. Geçici İş Göremezlik
Tedavi süresince çalışılamamasından doğan gelir kaybıdır. SGK belirli bir oranda geçici iş göremezlik ödeneği verir; bu kapsama girmeyen brüt-net farkı işverenden istenebilir.
3. Manevi Tazminat (TBK m. 56)
Mağdurun çektiği acı, üzüntü ve yıpranma için talep edilir. Ölümlü kazalarda yakınların manevi tazminatı, tarafların sosyal-ekonomik durumu, kusurun ağırlığı ve olayın özelliğine göre takdir edilir; caydırıcılık ölçütü de gözetilir.
4. Destekten Yoksun Kalma Tazminatı (Ölüm Halinde)
Eş, altsoy ve fiilen destek alındığı ispatlanan diğer yakınlar (anne-baba, kardeş) ölenin sağlığında verdiği desteği aktüer raporuyla tazminat olarak talep ederler.
SGK Mahsubu — TBK m. 55
Bu konuda Yargıtay 10. Hukuk Dairesi'nin yerleşik içtihadı önemlidir (E. 2024/9389 K. 2025/13710): SGK'nın rücu edebildiği ödemeler (örn. SGK'nın işverene rücu hakkı bulunan iş göremezlik geliri) tazminattan indirilir. Buna karşılık SGK'nın rücu edemediği ödemeler (özellikle 5510 sayılı Kanunun ilgili maddeleri uyarınca rücudan istisna tutulan kalemler) tazminattan indirilmez. Bu ayrımın atlanması ciddi hak kaybı doğurur.
Müterafik Kusur
İşçinin uyarılara rağmen koruyucu ekipmanı kullanmaması, uyarı levhalarına aykırı davranması gibi durumlar TBK m. 51-52 uyarınca müterafik kusur sayılabilir ve tazminattan indirim sebebi olur. Ancak indirim için işçinin davranışı ile artan zarar arasında uygun illiyet bağı bulunmalıdır.
Zamanaşımı
İş kazasından doğan tazminat alacakları, kazadan veya bu olay nedeniyle ölümün gerçekleştiği tarihten itibaren on yıllık zamanaşımına tabidir (TBK m. 146). Eylem ayrıca suç teşkil ediyorsa ceza zamanaşımı süreleri de uygulanabilir.
Süreç
- SGK'ya iş kazası bildirimi (3 iş günü içinde işverence) yapılır; yapılmazsa işçi de bildirimde bulunabilir.
- Cumhuriyet Başsavcılığı kovuşturmasının seyri takip edilir; iş güvenliği müfettiş raporu istenir.
- Maluliyet için Adli Tıp ya da yetkili sağlık kurulu raporu alınır.
- İş Mahkemesinde maddi-manevi tazminat davası açılır; zorunlu arabuluculuk şartı bireysel iş alacaklarındadır, iş kazası tazminatları için arabuluculuk dava şartı değildir.
İlgili sayfa: İş Davası Avukatı.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Somut dosyanız için bir avukata danışmanız tavsiye edilir.