Vasiyetname, kişinin ölüme bağlı tasarruflarını düzenlediği tek taraflı bir hukuki işlemtir. Türk Medeni Kanunu üç vasiyetname türü tanır: resmi vasiyetname, el yazılı vasiyetname ve sözlü vasiyetname. Her birinin geçerlilik şartı kanunda ayrıntılı düzenlenmiştir ve şekil şartlarına uymayan vasiyetname iptal edilir.
1. Resmi Vasiyetname (TMK m. 532-537)
Resmi vasiyetname, sulh hâkimi veya noter önünde iki tanığın katılımıyla yapılır. Bu en güvenli yöntemdir çünkü hem irade serbestisini denetim altına alır hem de muhafazasını güvence altına alır:
- Mirasbırakan, isteklerini sözlü olarak memura bildirir.
- Memur, vasiyeti yazıya geçirir ve mirasbırakana okutur.
- Mirasbırakan vasiyetname içeriğinin son isteklerini yansıttığını beyan eder ve imzalar.
- İki tanık huzuruna alınarak mirasbırakanın okur-yazar ve ehil olduğunu, beyanın kendi iradesi olduğunu doğrularlar.
- Memur ve tanıklar belgeyi imzalar; orijinal noter/mahkeme arşivinde kalır.
2. El Yazılı Vasiyetname (TMK m. 538)
El yazılı vasiyetnamenin geçerli olabilmesi için kanun üç zorunlu unsur arar:
- Tamamen mirasbırakanın el yazısıyla yazılmış olması (daktilo, bilgisayar, başka birine yazdırma geçersiz),
- Yapıldığı yıl, ay ve gün belirtilen tarih,
- Mirasbırakanın imzası.
Üç şarttan biri eksikse vasiyetname iptal edilir. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi içtihatları (E. 2016/8717 K. 2017/2051 vb.) bu şekil şartlarını sıkı uygular.
3. Sözlü Vasiyetname (TMK m. 539-541)
Sözlü vasiyetname yalnızca olağanüstü hâllerde mümkündür: yakın ölüm tehlikesi, ulaşımın kesilmesi, hastalık veya savaş gibi mirasbırakanın resmi/el yazılı vasiyetname yapma olanağının bulunmadığı durumlar. Mirasbırakan iki tanığa son isteklerini bildirir; tanıklar bu isteği derhal yazıya geçirip imzalar ve sulh/asliye hâkimine teslim ederler. Olağan koşullar yeniden oluşur ve mirasbırakan bir ay daha hayatta kalırsa sözlü vasiyetname hükümsüz sayılır.
Saklı Pay Sınırı (TMK m. 506)
Vasiyetname özgürlüğü mutlak değildir. Mirasbırakanın tasarruf edebileceği oran, saklı pay sahiplerinin hakkıyla sınırlıdır:
- Altsoy: Yasal pay × 1/2 = saklı pay.
- Anne ve baba: Yasal pay × 1/4.
- Sağ kalan eş: Birlikte mirasçı olduğu grup altsoy ya da anne-baba ise yasal payın tamamı; üçüncü zümre ile mirasçıysa yasal payın 3/4'ü.
Saklı pay sınırlarını aşan vasiyetname, saklı paylılarca açılacak tenkis davası ile kanuni sınıra indirilir.
Vasiyetnamenin Açılması ve İptali
Mirasbırakanın ölümünden sonra vasiyetname sulh hukuk mahkemesinde açılır ve okunur. Bu aşama yalnızca bildirim mahiyetindedir; vasiyetnamenin geçerliliği açılması ile değil, ayrı bir dava ile denetlenir. İptal sebepleri (TMK m. 557):
- Mirasbırakan vasiyeti yaparken ayırt etme gücünden yoksunsa,
- Yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama altında yapılmışsa,
- İçeriği hukuka veya ahlaka aykırıysa,
- Kanunda öngörülen şekil şartlarına uyulmamışsa.
Pratik Tavsiyeler
- İleri yaşta veya ciddi hastalık döneminde vasiyetname düzenleyecekseniz, sonradan ehliyetsizlik iddiasını önlemek için yakın tarihli sağlık kurulu raporu alınması faydalıdır.
- El yazılı vasiyetnamede tarih ve imzayı atlamadığınızdan emin olun; tek bir kelime eksik tüm belgeyi geçersiz kılabilir.
- Vasiyetnameyi güvenli bir yere koyun; resmi vasiyetname noterde saklanır, el yazılısı için noter arşivine teslim seçeneği vardır.
- Vasiyetname her zaman geri alınabilir veya değiştirilebilir; ancak yeni vasiyetnamenin önceki ile tutarlılığı kontrol edilmelidir.
İlgili sayfa: Miras Hukuku.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Somut dosyanız için bir avukata danışmanız tavsiye edilir.