İcra Takibi ve Alacak Tahsili Rehberi: İlamsız, İlamlı, Kambiyo, Haciz ve İtiraz

Hızlı Bilgi Panosu

İcra Takibi Nedir?

İcra takibi, alacaklının alacağını devlet gücüyle tahsil etmek için başvurduğu yoldur. Alacak bir mahkeme kararına dayanıyorsa ilamlı icra, mahkeme kararı olmadan para alacağı talep ediliyorsa ilamsız icra, çek-senet-poliçe gibi kambiyo senedine dayanıyorsa kambiyo takibi gündeme gelir.

Doğru takip yolunu seçmek önemlidir. Yanlış takip türü, itiraz ve şikayet süreçleriyle tahsilatı geciktirebilir.

İlamsız İcra Takibi

İlamsız takip, para ve teminat alacaklarında mahkeme kararı olmadan başlatılabilir. Alacaklı takip talebiyle icra dairesine başvurur; borçluya ödeme emri tebliğ edilir. Borçlu 7 gün içinde itiraz ederse takip durur.

İtiraz halinde alacaklı şu yollara başvurabilir:

• İtirazın iptali davası
• İtirazın kaldırılması
• Genel alacak davası

İlamlı İcra

Mahkeme kararları, ilam niteliğindeki belgeler ve bazı arabuluculuk anlaşmaları ilamlı icraya konu olabilir. Borçluya icra emri gönderilir. İtiraz sebepleri ilamsız icraya göre daha sınırlıdır.

İlamlı takipte kararın kesinleşmesinin gerekip gerekmediği ilamın türüne göre değişir. Taşınmazın aynına ilişkin kararlar gibi bazı ilamlar kesinleşmeden icraya konulamaz.

Kambiyo Senetlerine Özgü Takip

Çek, bono ve poliçe alacaklarında kambiyo takibi daha hızlı bir yoldur. Borçlunun itiraz süresi 5 gündür ve itiraz doğrudan takibi durdurmaz; mahkeme kararı gerekir.

Kambiyo takibinde senedin şekil şartları, vade, yetkili hamil, imza ve zamanaşımı dikkatle incelenmelidir.

Ödeme Emrine İtiraz

Borçlu ödeme emrini aldıktan sonra süresi içinde borca, imzaya, yetkiye veya faize itiraz edebilir. İlamsız takipte itiraz icra dairesine yapılır ve takip durur. Kambiyo takibinde itiraz icra mahkemesine yapılır.

Süre kaçırılırsa takip kesinleşir ve haciz aşamasına geçilebilir.

Haciz İşlemleri

Takip kesinleştiğinde alacaklı haciz isteyebilir. Banka hesapları, maaş, araç, taşınmaz, şirket payı ve üçüncü kişilerdeki alacaklar haczedilebilir.

Haczedilemez mal ve haklar da vardır. Borçlunun ve ailesinin yaşamını sürdürebilmesi için zorunlu bazı eşyalar, emekli maaşı bakımından özel korumalar ve sosyal yardımlar bu kapsamda değerlendirilebilir.

Maaş Haczi

Maaş haczinde kural olarak ücretin dörtte biri haczedilebilir. Nafaka alacakları bu kuralın önemli istisnalarındandır. Birden fazla haciz varsa sıraya girilir; işveren icra dairesinin yazısına göre kesinti yapmakla yükümlüdür.

Menfi Tespit Davası

Borçlu olmadığını iddia eden kişi, takipten önce veya takip sırasında menfi tespit davası açabilir. Takipten sonra açılan davalarda icranın durması için teminat ve mahkeme kararı gerekebilir. Dava sonunda borçlu olmadığı tespit edilirse haksız takip tazminatı gündeme gelebilir.

İhtiyati Haciz

İhtiyati haciz, alacağın tahsilini güvence altına almak için borçlunun mallarına geçici haciz konulmasını sağlar. Özellikle borçlunun mal kaçırma riski varsa güçlü bir araçtır. Karar alındıktan sonra kanuni sürelerde takip veya dava açılması gerekir.

Alacak Tahsil Süreci

1. Alacak belgesinin ve zamanaşımının incelenmesi
2. Borçlu bilgileri ve malvarlığı araştırması
3. Gerekirse ihtarname
4. Takip türünün seçilmesi
5. Takibin açılması
6. Tebligat
7. İtiraz veya kesinleşme
8. Haciz
9. Satış veya tahsilat
10. Dosya kapama

Haciz İşlemleri ve Türleri

Takip kesinleştikten sonra borçlunun mal, hak ve alacaklarına haciz konulabilir. Menkul (araç, ev eşyası), gayrimenkul (tapu), banka hesapları, maaş ve üçüncü kişilerdeki alacaklar haczedilebilir. Haciz, alacağın tahsilini güvence altına alır; haczedilen mallar gerektiğinde satılarak alacak karşılanır.

Maaş Haczi ve Sınırları

İşçi ve memur maaşının kural olarak en fazla dörtte biri haczedilebilir; nafaka alacakları bu sınıra tabi değildir. Birden fazla haciz varsa sıraya konur. Asgari ücret düzeyindeki gelirlerde haczin kapsamı somut duruma göre değerlendirilir.

Haczedilemeyen Mallar ve Meskeniyet

Borçlunun haline münasip evi (meskeniyet), zorunlu ev eşyaları, mesleğini sürdürmesi için gerekli aletleri ve maaşının belirli kısmı kural olarak haczedilemez. Meskeniyet iddiası, evin değeri ve borçlunun ihtiyacı ölçüsünde değerlendirilir; değeri ihtiyaç sınırını aşan konutlarda kısmî satış gündeme gelebilir.

Kambiyo Senetlerine Özgü Takip

Çek, bono ve poliçe gibi kambiyo senetlerine dayalı takipte itiraz süresi 5 gündür ve itiraz icra mahkemesinde incelenir; itiraz kural olarak takibi kendiliğinden durdurmaz. Bu yol, alacaklıya daha hızlı ve güçlü bir takip imkânı sağlar.

Menfi Tespit ve İstirdat Davası

Borçlu olmadığını iddia eden kişi, icra takibinden önce veya sonra menfi tespit davası açarak borçlu olmadığının tespitini isteyebilir. Borç ödendikten sonra haksız tahsil edildiği ortaya çıkarsa istirdat (geri alma) davasıyla ödenen tutar geri istenebilir.

İlgili Yargıtay Emsal Kararları

Ödeme emrine itiraz, mülkiyet karinesi, istihkak, kambiyo takibinde imza itirazı ve menfi tespitte hukuki yarar gibi konularda Yargıtay ve bölge adliye mahkemesi kararlarının tam metinlerini emsal karar arşivimizde inceleyebilirsiniz.

Sık Yapılan Hatalar

• Yanlış takip türü seçmek
• Tebligatı takip etmemek
• İtirazın iptali için 1 yıllık süreyi kaçırmak
• Kambiyo senedinin şekil şartlarını kontrol etmemek
• Haciz talebini geciktirmek
• Borçlunun mal kaçırma riskinde ihtiyati haczi değerlendirmemek

Sıkça Sorulan Sorular

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut bir danışmanlık niteliği taşımaz. Durumunuza ilişkin değerlendirme için bir avukata danışmanızı öneririz.