İş Davaları Rehberi: Kıdem, İhbar, Fazla Mesai, İşe İade, Mobbing ve Arabuluculuk

Hızlı Bilgi Panosu

İş Hukuku Uyuşmazlıkları Nedir?

İş hukuku, işçi ile işveren arasındaki çalışma ilişkisinden doğan hak ve borçları düzenler. İşten çıkarılma, ücretin ödenmemesi, fazla mesai, yıllık izin, kıdem ve ihbar tazminatı, mobbing, iş kazası ve sigortasız çalıştırma en sık karşılaşılan uyuşmazlıklardır.

İş davalarında yazılı belgeler kadar fiili çalışma düzeni de önemlidir. Bordro, banka kayıtları, SGK hizmet dökümü, puantaj, e-posta, mesaj, kamera kayıtları ve tanık beyanları birlikte değerlendirilir.

Zorunlu Arabuluculuk

İşçi alacakları ve işe iade davalarında dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur. Arabuluculuk son tutanağı olmadan açılan davalar usulden reddedilir.

Arabuluculukta anlaşma sağlanırsa tutanak ilam niteliğinde belge haline gelebilir. Anlaşma sağlanamazsa son tutanakla birlikte İş Mahkemesinde dava açılır. İşe iade bakımından süreler çok kısa olduğu için fesihten hemen sonra hareket edilmelidir.

Kıdem Tazminatı

Kıdem tazminatı, işçinin aynı işverene bağlı en az bir yıl çalışması ve iş sözleşmesinin kıdem tazminatına hak kazandıran sebeple sona ermesi halinde gündeme gelir. İşverenin haksız feshi, askerlik, emeklilik, kadın işçinin evlilikten itibaren bir yıl içinde ayrılması, işçinin haklı nedenle feshi gibi durumlarda kıdem tazminatı doğabilir.

Kıdem tazminatı hesabında giydirilmiş brüt ücret esas alınır. Yemek, yol, düzenli prim, ikramiye ve benzeri süreklilik taşıyan menfaatler hesaba katılabilir.

İhbar Tazminatı

Belirsiz süreli iş sözleşmesini fesheden taraf, karşı tarafa kanuni bildirim süresi tanımalıdır. Bu süre işçinin kıdemine göre 2, 4, 6 veya 8 haftadır. Bildirim süresine uyulmazsa ihbar tazminatı gündeme gelir.

İşveren işçiyi haklı nedenle derhal feshettiğini iddia ediyorsa bu sebebi ispatlamalıdır. İşçi haklı nedenle ayrılmışsa ihbar tazminatı talep edemez; ancak kıdem tazminatı ve diğer alacaklar gündeme gelebilir.

Fazla Mesai ve Ücret Alacakları

Haftalık 45 saati aşan çalışma fazla mesai sayılır. Fazla mesai ücretinin yüzde 50 zamlı ödenmesi gerekir. Fazla çalışma yaptığını işçi ispatlar; ödendiğini ise işveren ispatlamalıdır.

Deliller:

• Puantaj ve vardiya çizelgeleri
• Giriş-çıkış kayıtları
• Mesaj ve e-posta talimatları
• Bordrolar
• Tanık beyanları
• Kamera ve servis kayıtları

İmzalı bordroda fazla mesai tahakkuku varsa ihtirazı kayıt olup olmadığı önem taşır. Bu nedenle bordro ve ödeme kayıtları birlikte incelenmelidir.

İşe İade Davası

İşe iade, iş güvencesi kapsamındaki işçinin geçersiz feshe karşı başvurduğu yoldur. Genel şartlar şunlardır:

• İşyerinde en az 30 işçi bulunması
• İşçinin en az 6 ay kıdemi olması
• Belirsiz süreli iş sözleşmesi
• İşveren vekili niteliğinde olmama
• Fesihten itibaren 1 ay içinde arabulucuya başvurma

İşe iade kararı kesinleşirse işçi süresinde işverene başvurmalıdır. İşveren işe başlatmazsa boşta geçen süre ücreti ve işe başlatmama tazminatı gündeme gelir.

Mobbing

Mobbing, işyerinde sistematik psikolojik baskı ve yıldırma davranışıdır. Tek seferlik tartışma çoğu zaman mobbing sayılmaz; davranışların süreklilik göstermesi, işçiyi yıldırma amacı taşıması ve çalışma ortamını çekilmez hale getirmesi aranır.

Mobbing delilleri:

• Yazışmalar
• Tanık beyanları
• Sağlık raporları
• Görev değişikliği kayıtları
• Performans baskısı belgeleri
• Şikayet dilekçeleri

Mobbing halinde manevi tazminat, haklı fesih, kıdem tazminatı ve bazı durumlarda ayrımcılık tazminatı talep edilebilir.

Hizmet Tespiti ve Sigortasız Çalışma

Sigortasız veya eksik sigortalı çalıştırılan işçi hizmet tespiti davası açabilir. Bu davalarda SGK kayıtları, işyeri belgeleri, tanıklar, ücret ödemeleri ve fiili çalışma delilleri önemlidir. Hizmet tespiti davaları kamu düzenine yakın nitelikte olduğundan mahkeme delilleri resen de araştırabilir.

İş Kazası

İş kazasında hem SGK süreci hem de işverenin hukuki sorumluluğu gündeme gelir. Maddi tazminat, geçici ve sürekli iş göremezlik, bakıcı gideri, tedavi gideri ve manevi tazminat talep edilebilir. Kusur raporu ve maluliyet oranı tazminat hesabının temelidir.

İş Davası Süreci

1. SGK ve çalışma belgelerinin toplanması
2. Alacak kalemlerinin hesaplanması
3. Zorunlu arabuluculuk başvurusu
4. Son tutanak
5. İş Mahkemesinde dava
6. Bilirkişi raporu
7. Tanık dinlenmesi
8. Karar ve istinaf
9. İcra takibi

İhbar Tazminatı ve Bildirim Süreleri

Belirsiz süreli iş sözleşmesini fesheden taraf, kıdeme göre belirlenen bildirim süresine uymak zorundadır: 6 aya kadar 2 hafta, 6 ay–1,5 yıl arası 4 hafta, 1,5–3 yıl arası 6 hafta, 3 yıldan fazla kıdemde 8 hafta. Bu sürelere uyulmadan yapılan fesihte, eksik süreye karşılık gelen ücret tutarında ihbar tazminatı ödenir. İhbar tazminatı hem işçi hem işveren lehine doğabilir; kıdem tazminatından farklı olarak istifa eden işçi de duruma göre ihbar tazminatı borçlusu olabilir.

Fazla Mesai, Hafta Tatili ve Genel Tatil Ücreti

Haftalık 45 saati aşan çalışmalar fazla mesai sayılır ve her saat için normal ücretin %50 zamlı ödenmesi gerekir. Hafta tatili ve ulusal bayram/genel tatil çalışmaları için de ek ücret doğar. Fazla mesai, yazılı belge yanında tanık, puantaj, giriş-çıkış (PDKS), kamera ve mesaj kayıtlarıyla ispatlanabilir. Yargıtay, uzun süreli ve sürekli fazla mesai iddialarında genellikle hakkaniyet indirimi uygulandığını kabul eder.

Yıllık İzin ve Diğer İşçilik Alacakları

Bir yıllık kıdemi dolan işçi, kıdemine göre yılda en az 14, 20 veya 26 gün ücretli yıllık izne hak kazanır. Kullandırılmayan yıllık izinler, iş sözleşmesi sona erdiğinde son ücret üzerinden izin ücreti olarak ödenir. Ayrıca ödenmeyen ücret, AGİ, prim, ikramiye ve yol-yemek gibi alacaklar da dava konusu edilebilir.

Mobbing (İşyerinde Psikolojik Taciz)

Mobbing; bir çalışana yönelik sistematik, süreklilik gösteren ve yıldırma amaçlı olumsuz davranışlardır. İşçi, mobbing nedeniyle iş sözleşmesini haklı nedenle feshedip kıdem tazminatı isteyebileceği gibi manevi tazminat da talep edebilir. İspatta tanık, e-posta, mesaj, sağlık raporları ve sürekliliği gösteren belgeler önem taşır.

İş Kazası ve Meslek Hastalığı Tazminatı

İş kazası veya meslek hastalığı sonucu bedensel zarara uğrayan işçi ya da ölümde yakınları; maddi (iş göremezlik, destekten yoksun kalma) ve manevi tazminat talep edebilir. İşverenin sorumluluğu kusur esasına dayanır; gerekli iş sağlığı ve güvenliği önlemlerinin alınıp alınmadığı incelenir. SGK tarafından karşılanmayan zararlar ayrıca işverenden istenebilir.

İlgili Yargıtay Emsal Kararları

Feshin son çare olması, fazla mesaide hakkaniyet indirimi, giydirilmiş ücret, işe iade ve iş kazasında SGK ödemelerinin mahsubu gibi konularda Yargıtay kararlarının tam metinlerine emsal karar arşivimizden ulaşabilirsiniz.

Sık Yapılan Hatalar

• Arabuluculuk süresini kaçırmak
• İşe iade için 1 aylık süreyi geçirmek
• Bordroları incelemeden dava açmak
• Fazla mesaiyi yalnızca genel iddiayla ileri sürmek
• Haklı fesih dilekçesini belirsiz yazmak
• Elden ücret iddiasını delilsiz bırakmak

Sıkça Sorulan Sorular

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut bir danışmanlık niteliği taşımaz. Durumunuza ilişkin değerlendirme için bir avukata danışmanızı öneririz.